Նորություններ


ՎԻՈԼԵՏԻ ԽՈՍՔԸ


Սկիզբը՝ ՔԱՂԱՔԱԿԱ՞Ն թե ԴԻՍՑԻՊԼԻՆԱՐ
 http://marinepetrossian.com/hy/manifesto-discussion

ՏԵՍԱԴԱՇՏԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ
http://marinepetrossian.com/hy/manifesto-discussion-2

ՊԱՏԱՍԽԱՆՍ ՌՈՒԶԱՆԻ ՄԵՂԱԴՐԱՆՔԻՆ
http://marinepetrossian.com/hy/manifesto-discussion-3

ԱՌԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՍ ՀՐԱՆՏ ՏԵՐ-ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԻՆ
http://marinepetrossian.com/hy/manifesto-discussion-4

ՆԱԶԱՐԵԹԻ ՀԱՐՑԸ
http://marinepetrossian.com/hy/manifesto-discussion-5


Մանիֆեստիս քննարկման ընթացքում ամենատարօրինակ խոսքը Վիոլետ Գրիգորյանինն էր։ Վիոլետը ասեց՝

«Ինձ համար ամենապրոբլեմատիկը, ոչ միայն էս մանիֆեստում, այլ առհասարակ վերջին շրջանի քո [արածներում], մշակութային խզումներն են․․․․ Ոնց որ ոչինչ չի եղել, և դու սկսում ես անել մի բան, որ չի եղել։ էդ խզումը իմ համար լուրջ պրոբլեմ ա՝ մշակութային, քաղաքական, ամեն ձևի։ Տեքստով ստեղծել երկիր և այլն [անցյալ] դարասկզբից անում էին մեր հեղափոխական գրողները։ Քրիստիանը լավ օրինակ բերեց՝ Տերյանը մի հատ «Երկիր Նաիրի» բանաստեղծություն գրելով ստեղծեց մի բան, որի հետ Չարենցը ամբողջ կյանք քյյալլա տվեց, բայց չկարողացավ հաղթահարել։ Դարասկզբից բացի, նաև 1960-70-80 թվի պոետները էդ հարցը [բարձրացրին], դու ասում ես ես բանաստեղծություն չեմ ասում ասում եմ տեքստ, [իրանք դա] բառացի գրել են, մեծ բանավեճեր են եղել [էն մասին] , որ բանաստեղծություն չի, ընդդեմ քնարականության, բանաստեղծության ավանդական պատկերացման։ Հովհաննես Գրիգորյանը, Հենրիկ Էդոյանն ու Արտեմ Հարությունյանը, Ալեքսանդր Թոփչյանի հետ միասին, բանաստեղծությանն ասեցին տեքստ։ Եթե դա եղել ա [ուրեմն ինչո՞ւ]  որպես հակոտնյա ու թշնամի  ընտրել մի [պատկերացում, որ իբր] բանաստեղծությունը սիրուն նկար ա։ Ըտենց չի, դա վաղուց հաղթահարված ա, շատերը գիտեն որ բանաստեղծությունը սիրուն նկար չի, ինչո՞ւ իջեցնել նշաձողերը ․․․․ ու քյալլա տալ հողմաղացների դեմ․․ Էդ իմ համար մշակութային խզում ա, ․․ տեղում դոփելու պես բան ա ․․․․ Ես կարծում եմ ավելի լավ ա խոսել, վկայություն բերել, որ դու ունես արդեն էդ նախատիպը, կամ էդ փորձը շարունակել,  իսկ տենց ամեն անգամ ճերմակ թղթից սկսելն իսկականից արդեն բան ա առաջացնում ․․․ Ինձ համար քո մանիֆեստը կարևոր կլիներ, եթե կոնկրետ լիներ, ոչ թե ամենաընդհանուր տեղը տաներ, որ պետք է խոսանք՝ բոլորս համաձայն լինելով։ Էս տեքստը կարող էին ասել բոլորը։ Մի սրամիտ մեկը, հիմա անունը չասեմ, ասեց՝ նույնիսկ Սերժ Սարգսյանը կարող էր էս տեքստը ասել՝ Քանդեք ձեր մտքի կողպեքները․․․․»։
    Տես՝  https://www.youtube.com/watch?v=gOgoco59DSI , 20-րդ րոպեից։ 

Վիոլետի ասածներից ակնհայտ երևում ա, որ մանիֆեստիս տեքստը ուշադիր չի լսել։ Հակառակ դեպքում «սիրուն նկարի» մասին չէր խոսի։ Մանիֆեստում ասվում ա՝

իրանցից ոմանք ջղայնացան, որ ես քաղաքական բանավեճը
որպես բանաստեղծ եմ վարում,  
իրանց համար բանաստեղծությունը պատին կախելու նկարի պես բան ա՝
նայես հիանաս /կամ ոչ/,
իսկ իմ համար բանաստեղծ լինելը վաղուց արդեն էն ա,
ինչը հայերեն բառի մեջ կա՝
բան ա ստեղծ՝ բան ստեղծող,
մի բան որը առաջ չկար ու հիմա կա,
կա ոչ թե որպես պատին կախելիք,
այլ որպես մի բան որով կյանքն արդեն ուրիշ ա  

Ոնց որ տեսնում եք, ես խոսում եմ ոչ թե սիրուն նկարի, այլ նկարի մասին՝ որպես էդպիսին, նկարի, որը կախում են պատից։ Խնդիրը պատից կախելն ա, ոչ թե նկարի սիրուն կամ ոչ սիրուն լինելը։ Ես ասում եմ՝ նրանք, որ ինձ ասում էին թե "քաղաքական հարցերի մասին բանաստեղծությամբ մի գրի, դա լուրջ չի", բանաստեղծությունը պատկերացնում են որպես նկար, որպես պատին կախելիք, իսկ իմ համար բանաստեղծությունը հենց ամենալուրջ բանն ա, մի բան ա որով կյանքը փոխվում ա, ուրիշ ա դառնում։ Այսինքն հակադրությունը ոչ թե սիրուն նկարի և ոչ սիրուն նկարի միջև ա, ոնց որ Վիոլետն ա հասկացել, այլ խնդիրը գրականությունն ու արվեստը որպես նկար պատկերացնելն ա, ես ասում եմ՝ բանաստեղծությունը նկար չի, էդքան անշառ բան չի, ավելի ռեալ բան ա։  

Վիոլետն ասում ա՝ քո արածը հեղափոխական պոետները արել են արդեն, դու ինչո՞ւ ես նորից անում։ Այ քեզ շշմելու մեղադրանք։ Վիոլետ ջան, հեղափոխականությունը արվեստում սկզբունք ա, այսինքն անվերջ կրկնվում ա, եթե արվեստը մի անգամ հեղափոխվեց, չի նշանակում վերջ, էլ չի հեղափոխվելու։ Այո, իմ արածի և քսաներորդ դարասկզբի բանաստեղծների արածի մեջ սկզբունքային նմանություն կա։ Իսկ այ վաթսունականների բանաստեղծների արածի և իմ արածի միջև ոչ թե նմանություն կա, այլ հակադրություն, բայց Վիոլետը չգիտես ինչու էնքան ա ջղայնացել, որ իրերը գլխի վրա շուռ եկած ա տեսնում։ Վիոլետ ջան, Հովհաննես Գրիգորյանի սերունդը նրա համար էր պայքարում, որ բանաստեղծությունն ընկալվի հենց որպես բանաստեղծություն,  որպես բանաստեղծական տեքստ, որը տարբերվում ա մնացած բոլոր տեքստերից։ Քանի որ դու հղում ես անում իմ վերջին շրջանի արածներին, ուրեմն չես կարող նկատած չլինել, որ դրանցում /Անտիպոեզիայի մասին հոդվածիցս մինչև մանիֆեստ/ ճիշտ հակառակ միտումն ա՝ որ բանաստեղծությունը ցած բերվի պատից, որտեղ կախված էր որպես «բանաստեղծական տեքստ» և գործի որպես տեքստ՝ էդ բառի ունիվերսալ իմաստով։ Ասել կուզի, եթե անգամ Ալեքսանդր Թոփչյանը վաթսունականների սերնդի մասին խոսելիս օգտագործած լինի տեքստ բառը/ ես չեմ հիշում, բայց եթե դու ասում ես՝ հավատում եմ/, դրա մեջ դրված իմաստը իմ դրած իմաստի հակառակը պետք ա եղած լինի։  

Վիոլետը մի շշմելու բան էլ ա ասում, ասում ա՝ պատմի, վկայություն բեր որ քո արածի նախատիպերը արդեն եղել են, թե չէ ստացվում ա զրոյից ես սկսում։ Վիոլետ ջան, բայց ես գրականության քննություն չեմ հանձնում, որ դու ինձ տենց պահանջ ես ներկայացնում։ Իմ արածի ամբողջ նպատակը հենց գրականությունը ուսուցողական-թանգարանային դարակից հանելն ա, իսկ դու ինձ ասում ես՝ դիր դարակի մեջ ու վրան էլ մատենագրային թերթիկ կպցրու, որ ուսանողները քննություն հանձնելիս չխառնեն։  
Վերջում, չնայած տհաճ ա շատ, բայց չեմ կարող չանդրադառնալ Վիոլետի հիշատակած «սրամիտ մեկի» խոսքին, որն ասել ա, Վիոլետի փոխանցմամբ, թե «նույնիսկ Սերժ Սարգսյանը կարող էր էս քո մանիֆեստի տեքստը ասել՝ Քանդեք ձեր մտքի կողպեքները, և այլն»։  Վստահ չեմ թե ճշգրիտ եմ գուշակում՝ ով, բայց ամենայն հավանականությամբ էդ «սրամիտ մեկը» մեր ընդհանուր ընկերներից պետք ա լինի, դրա համար շատ կոպիտ չեմ պատասխանի, մենակ կցավակցեմ էդ «սրամիտ մեկին», որը, ինչպես երևում ա, սևեռուն մտքեր ունի և մանիֆեստի ընթերցման ամբողջ ժամանակ էլ երևի Սերժն ա աչքին երևացել, չի թողել մանիֆեստս լսի, հակառակ դեպքում հայերեն հասկացողը չէր ասի, թե իմ մանիֆեստում կողպեք քանդելու մասին ա խոսք գնում։

Ինչո՞ւ էր Վիոլետի խոսքը իմ համար տարօրինակ։ Որովհետև վաղուց, շատ վաղուց արդեն, Վիոլետն ինքը մեր բոլոր հավաքների ժամանակ խոսում ա պոեզիայի ճգնաժամի մասին։ Այո, ես էլ ունեմ նույն գիտակցումը, որ պոեզիան աշխարհում էսօր ճգնաժամի մեջ ա։ Եվ իմ վերջին երկու տասնամյակի փնտրտուքները հենց էդ գիտակցումից են ծնվել։ Ունենալով էդ գիտակցումը, ելք փնտրողին մեդադրել «մշակութային խզման» մեջ, ոնց որ Վիոլետն ա անում, խիստ տարօրինակ դիրքորոշում ա, իմ համոզմամբ։ 

Քննարկման տեսագրությունը կարող եք նայել ստեղ՝ 
ՄԱՐԻՆԵ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՄԱՆԻՖԵՍՏԸ / ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ 
http://www.arteria.am/hy/1521278007

Տես նաև՝ ՄԱՐԻՆԵ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՄԱՆԻՖԵՍՏԸ 
http://marinepetrossian.com/hy/marine-petrossian-manifesto


ԿԱՌՈՒՑԵԼՈՒ ՍՏՐԱՏԵԳԻԱՆ ԵՎ ՀԱՐՄԱՐՎԵԼՈՒ ՏԱԿՏԻԿԱՆ
http://marinepetrossian.com/hy/building-new-armenia