ՀԻՄԱ


ՈՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՉԼԻՆԻ

(Զրույց բարձրաձայն, Մ)

տես նաև՝ ԻՆՉՈ՞Ւ ԷԻՔ ԾԻԾԱՂՈՒՄ


Փորձեք հարցեր տալ
ձեր շուրջն ապրող հայաստանցիներին
1915-ի մասին,
կտեսնեք՝
բոլորը գիտեն որ,
սարսափելի բաներ են կատարվել,
թուրքերը կոտորել են հայերին,
բայց եթե հարցնեք
պատճառների մասին,
շատ տարբեր ու հաճախ շատ անորոշ
պատասխաններ կլսեք,
մի մասն էլ կասի՝
«որովհետև թուրքերը գազան են»։

Ու ահա շատ հայաստանցիք,
որ լսել էին՝ «թուրքերը գազան են»,
գնում են Թուրքիա,
տեսնում են՝ չէ, թուրքերը գազան չեն, մեր նման մարդ են,
և ընկնում են մտածմունքի մեջ։
Շատերը մտածում են՝ լավ, էս մարդիկ ո՞նց կարող էին
տենց գազանություններ անել, էդքան մարդ կոտորել,
ուրեմն նրանք ուրիշ թուրքեր էին, իսկ սրանք ուրիշ թուրքեր են,
անցյալը թող մնա անցյալում,
էն ահավոր անցյալի մասին էլ չխոսենք,
նոր էջ բացենք։
Շատերն էլ մտածում են՝
բայց էս թուրքերը նորմալ մարդիկ են,
ինչ որ չի բռնում
էն ահավոր պատմությունների հետ որ մեզ պատմում էին,
կարո՞ղ ա սխալ են պատմել,
կարո՞ղ ա չափազանցել են ահագին,
հոգնել եմ, էլ չեմ ուզում էդ սարսափների մասին լսել,
ինչ եղել ա եղել ա,
հարևաններ ենք, նոր կյանք սկսենք։
Ու կան մարդիկ նույնիսկ, որ մտածում են՝
լավ, էս թուրքերը եթե սենց նորմալ մարդիկ են,
ուրեմն ինչի՞ են տենց բաներ արել,
կարո՞ղ ա մենք ենք մեղավոր,
կարո՞ղ ա մենք ենք համը հանել։

Էս երեք տեսակի մտածումներն էլ,
որ ներկայացրի,
իրական են, հնարված չեն,
դրանք ես լսել եմ իմ ընկերներից ու ծանոթներից։
Ու քանի որ հաճախ նյարդերս տեղի են տվել,
չեմ կարողացել հանգիստ ու սառնասիրտ պատասխանել,
ուզում եմ հիմա դա անել,
հանգիստ կշռելով ամեն մի բառս,
դիմելով բոլոր էն հայրենակիցներիս,
որոնք երբևէ նման մտածումներ են ունեցել
կամ երբևէ կունենան։

Հայրենակիցներ ջան,
1915-ը
թուրքերի գազան լինել կամ չլինելու հետ
չի կապված,
1915-ը կապված ա
Հայաստանի լինել չլինելու հետ։
Քսաներորդ դարասկիզբը
կայսրությունների փլուզման ժամանակն էր,
կայսրությունները փլվում էին,
կայսրությունների ժողովուրդները վերականգնում էին իրանց պետությունները՝
իրանց հողերի վրա։
Հայկական հողերի մեծ մասը Օսմանյան կայսրությունում էր,
փոքր մասը՝ Ռուսական կայսրությունում,
հայերի մեծ մասն էլ Օսմանյան կայսրությունում էր ապրում,
և Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո
դրա արևելյան մասում՝ Հայկական բարձրավանդակում,
ստեղծվելու էր Հայաստանը։
Երիտթուրքերը 1915-ին կազմակերպեցին հայկական կոտորածները,
որ էդ Հայաստանը չստեղծվեր,
և էդ Հայաստանը չստեղծվեց,
տեղում հիմա Թուրքիան ա։

Բայց բոլոր հայերին կոտորել չհաջողվեց,
մի մասը փրկվեցին,
էդ փրկվածների մեծագույն մասի սերունդները
ապրում են ներկա Հայաստանում՝
էն Հայաստանում, որը ստեղծվեց
Ռուսական կայսրության մեջ մտած հայկական հողերի
մի փոքրիկ մասի վրա։

1991-ին
նորանկախ Հայաստանի
առաջին նախագահ ընտրվեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը՝
հայ-թուրքական հաշտության
ամենահամոզված կողմնակիցը,
և ՀՀ իշխանություններն իրանցից կախված ամեն ինչ արեցին
ցույց տալու որ
Թուրքիայի հետ լավ հարաբերությունները
իրանց առաջնահերթություններից են։
Բայց Թուրքիան
որպես պատասխան
անգամ դիվանագիտական հարաբերություններ չհաստատեց
Հայաստանի հետ։

Ի՞նչ ա սա նշանակում։

Սա նշանակում ա՝
Անկարայում շատ լավ հիշում են
ինչ են իրանք արել և ինչու,
և Անկարայում գիտեն՝
իրանց արածը էն բաներից ա
որոնք չեն մոռացվում և չեն ներվում։
Ու եթե անգամ Հայաստանի տասը նախագահ էլ
իրար հետևից
հայտարարեն հայ-թուրքական հաշտության մասին
մեկ ա