Laureate of UNESCO-Aschberg Bursaries for Artists Programme 2005

Djerassi Resident Artist




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԾՈՎԱՓԻՆ
an excerpt from my book On Armenian Seashore, written in Djerassi Residence


ՆՈՐ ՏԱՐԻ*

առավոտը զարթնեցի
տեսա լիքը ձյուն ա էկել
ու մայիսի 1­ն ա
ու ես կարճթև հագած
ու փուչիկը ձեռքիս
իջնում եմ բաղրամյանով*
որ հասնեմ օպերա*
բայց էնքան մութ ա
ու էնքան պուճուր եմ
որ խրվել մնացել եմ
ձյուների մեջ

բաղրամյան - Բաղրամյանն էդ ինչ ա որ անընդհատ գրում ես դրա մասին, հարցրեց ինձ կալիֆորնիացի բարեկամս երբ որ փորձում էի իրա համար թարգմանել էս մի քանի տողը։ Բաղրամյանը փողոց ա Երևանում։ Բայց էս գրածս Բաղրամյանի մասին չի, մայիսի 1­ի մասին ա, իսկ մայիսի 1­ը... ոնց քեզ բացատրեմ... մայիսի 1­ը Սովետական Միության տոներից էր, իսկ Սովետական Միությունը մի հատ ուրիշ ժամանակ էր։ Ոնց որ Բեբելոնը։ Բաբելոնից մնացել են կարծեմ ավերակներ, իսկ Սովետական Միությունից մնացել են հիշողություններն իմ ներսում։

Marine Petrossian and painter Rebecca Morris, Djerassi Resident Artists Program. Woodside, California, 2005

օպերա - Քեմալը օպերա շատ էր սիրում ու Անկարայում օպերայի բացվելը դրա հետ ա կապված։ Քեմալը մեկ էլ Մոցարտ էր շատ սիրում, դրա համար էլ թուրքական ռադիոյի ծրագրերը 30­ականներին ամեն առավոտ սկսվում էին մոցարտի մի քայլերգով... Անունը մոռացել եմ ու գիրքը մոտս չի որ նայեմ։ Ասում եմ գիրքը մոտս չի որովհետև ես Քեմալի, Օպերայի ու մոցարտի մասին էս ամեն ինչը մի հատ գրքում եմ կարդացել, կոչվում էր Թուրքիայի համառոտ ուղեցույց բայց լավ էլ մանրամասն գիրք էր ու մեջը ուրիշ լիքը հետաքրքիր պատմություններ կային£ Անցած ամառ որ Թուրքիայում էի էդ գիրքը ամեն օր ձեռքիս էր, հիմա մոտս չի... Բայց հազար ներողություն, ես էս ինչի հասա Անատոլիայի խորքերը, ես քեզ Երևանի Օպերայի մասին էի ուզում պատմեմ, ավելի ճիշտ ուզում էի քեզ բացատրեմ ինչի եթե մայիսի 1­ն ուրեմն ես իջնում եմ Օպերա։ Որովհետև ես մի հատ ալբոմ ունեմ՝ իմ մանկության նկարների ալբոմը, դրանում համարյա 2 նկարը մեկ մայիսի 1-­ն ա ու ես փուչիկը ձեռքիս կանգնած եմ Կարապի լճի մոտ կամ էլի ինչ որ տեղ Օպերայի շուրջը։ Ու էդ նկարներում եթե մայիսի 1-­ը չի ուրեմն Նոր տարի ա ու ես Լենինի հրապարակում եմ, տոնածառի մոտ։ Էդ նկարներում Վլադիմիր Իլյիչի արձանը դեռ կա, բայց չի էրևում, մենակ պատվանդանի ներքևի մասն ա նկարի մեջ։ →→







Djerassi Resident Artists Program
















←←
Էս տեքստերը որ քեզ կարդում եմ մի հատ մեծ վեպի հատվածներն են, ու էդ վեպը կոչվում ա ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԾՈՎԱՓԻՆ։ Ու չնայած ծովը, ավելի ճիշտ օվկիանոսը, էս պահին պատուհանիցս չի էրևում, մառախուղի տակ ա ու սենց շաբաթներ շարունակ կարող ա մառախուղի տակ էլ մնա քանի որ ես հյուսիսային Կալիֆորնիայում եմ ոչ թե հարավային, մեկ ա ես գիտեմ որ օվկիանոսի ափին եմ որովհետև մոտեցել տեսել եմ. ջուրը սառն ա ու իսկական։
Ես միշտ սիրել եմ ծովը ու շատ լավ գիտեմ թե ինչի։ Ծովը անհնարինի ներկայությունն ա ամեն օրվա մեջ։ Դրա համար էլ ես վաղ մանկությունից սկսած տարբեր ժամանակների տեքստեր եմ հավաքում ծովից ծով Հայաստանի մասին։ Քեզ համար կկարդամ դրանցից երկուսը։ Առաջինը կոչվում ա

ԵՐԵՔ ՑՈՒՆԱՄԻ

էն հեռավոր ժամանակը
երբ որ հայերի աչքերը
կապույտ էին
առաջին ցունամիից
առաջ էր
հայաստանը տարածվում էր
ատյանտյան օվկիանոսից
մինչև աղվանք
իսկ եղիշե սողոմոնյանը
դեռ չէր ծնվել

եղիշը հասցրեց ծնվել
ուշ
էն ժամանակ
երբ որ առաջին ցունամին
արդեն անցել էր
հայաստանի վրայով
դրա համար էլ ինքը
մեծացավ ռուսաստանի
կարս քաղաքում
մահացավ երկրորդ
ցունամիից
թաղվեց եղբայրական
գերեզմանոցում
ու իրանից մնաց
անտաշ քարով սարքած տունը
թուրքական հանրապետության
կարս քաղաքում

երրորդ ցունամիի հաջորդ օրը
ես գրիպով պառկած էի
հեռուստացույցս էլ միացած էր
CNN­ը ասեց
երկրի առանցքը
ոնց որ թե փոխվել ա
մի տասը տարուց
կարող ա գլոբալ
ջրհեղեղ լինի
ջրերը կբարձրանան
ու էդ ժամանակ
հայաստանը նորից կտարածվի
խաղաղ օվկիանոսից
մինչև ադրբեջանի
հանրապետություն


Չարենցի ներկայությունն էս տեքստի մեջ շատ հետաքրքիր ա: Ինքն ընդհանրապես ցամաքային բանաստեղծ ա, անատոլիական՝ կասեր իմ թուրք բարեկամը, բայց մեկ ա առանց իրա տեքստը բանի նման չէր լինի: Հաջորդ տեքստը որ ուզում եմ կարդամ գրված ա երեկ չէ առաջի օրը: Կոչվում ա ՍԿՈԼԿՈ ԼԵՏ ՍԿՈԼԿՈ ԶԻՄ  

սան ֆրանցիսկո քաղաքի

սլավիկ չիլոյան սրճարանում

կաթով սուրճ էի խմում

մեկ էլ սուրճի բաժակը ձեռքին

կողքիս հայտնվեց

մեր դասարանի ներսեսը
 

սկոլկո լետ սկոլկո զիմ

ասեց
սովետի քանդվելոց հետո

իրար չենք տեսել

ոնց են գործերդ

որտեղ ես ապրում
 

էլի նույն տեղը

բուն հայքում
ասեցի
իսկ գործերս

եթե աչքով չտաս

վերջերս լավ են

դրա համար էլ որոշել եմ

առանձնատուն առնեմ

խաղաղօվկիանոսյան հայքի

նահանգներից մեկում
 

Կալիֆորնիան Հայաստանի ամենամեծ նահանգն ա՝ 410 հազար քառակուսի կիլիմետր, 35 միլիոն բնակչություն: Ու ամենահարուստ նահանգն ա իհարկե, իսկ հարուստ նահանգներում հեղափոխությունները քիչ հավանական են: Ուզում եմ ասեմ պատահական չի որ հայկական վերջին հեղափոխությունն սկսվեց Բուն Հայքի Երևան քաղաքում: Իսկ որ ես էդ հեղափոխության, ոնց որ ասում են, ակունքներում եմ կանգած, երևի պատահականություն ա: Չնայած՝ ո՞վ գիտի:
 

/ You can read all of the text in my book On Armenian Seashore /
























Writer in Residence at MuseumsQuartier, Vienna, 2013
Sponsored by Austrian Ministry of Foreign Affairs






ՈՒ ՀԻՄԱ ԷՍ ՔԱՂԱՔՆ Ա ՓՌՎԱԾ ՔՈ ԱՌԱՋ  

poem written in Vienna

օրերը վազեցին ու անցան վազեցին ու անցան
ու հիմա էս քաղաքն ա փռված քո առաջ
էս քաղաքը որի մայթերին
հանգիստ շարած ա ամեն ինչ
ամեն ինչ որ դու շատ երկար շատ երկար
փնտրեցիր ու գտար
բայց գտնելուդ ճանապարհին
կորցրիր լիքը բան որ թանկ էր քո համար  

ու հիմա դժվար ա հասկանալ
դու ուրախությունի՞ց ես լալիս
տեսքի՞ց էս շքեղ քաղաքի որ փռված ա քո առաջ
ու որի մայթերին հանգիստ շարած ա ամեն ինչ
ամեն ամեն ինչ որ դու շատ երկար
փնտրեցիր ու գտար
թե՞ տխրությունն ա քո սիրտը լցրել
էն բոլոր բաների համար
որ կորցրիր քո փնտրելու ու գտնելու ճանապարհին
էն բոլոր բաների որ թանկ էին քո համար




















Portrait of Marine Petrossian by Chinese artist Liu Yanqin 






Marine Petrossian, Armenia
Artist-in-Residence at MuseumsQuartier, May-April 2013

Dokumentation


IN THE CAPITAL OF FORMER EMPIRE

The poems I write mostly have a factual element in them -  places I have visited, people I have seen, things that have happened to me. My stay in MuseumsQuartier, April May 2013,  was very productive in this sense. I wrote a series of poems called “In the Capital of Former Empire”.
During my stay in MuseumsQuartier, I wrote a status in my Facebook page which said: “They gave me money, they gave me Vienna, and they told me – enjoy it. Communism does not seem impossible to me anymore”. Sure, it was a joke, but as famous proverb puts it – there’s a grain of truth in every joke. When I returned home, I wrote an essay in my blog, entitled “Inconsistent  Thoughts about Communism”. Here is an excerpt from it:
“Everything started two months ago, with a status I wrote while in Vienna:  They gave me money, they gave me Vienna, and they told me – enjoy it. Communism does not seem impossible to me anymore. It was a joke of course, but there is a grain of truth in every joke. A note for those who did not study communism at school: communism is a possible social order where people work according to their abilities and wishes and receive according to their needs. That is to say, during communism work is not a way to earn money, but a way of self-expression. In Vienna, things were exactly like that: they had invited me to an artistic residence right in the center of city, they had given me a sum quite sufficient for a stay of two months, and I was on my own. Sure, I wrote a series of poems in Vienna, but the money I got was not at all a pay for the poems: I wrote them, because I wanted to write them, my work was not obligatory, it was absolutely free. Writing poetry is the main work I do all my life, but it is not the work I do to earn my living. Thus, one of the characteristics of communism - working according to ones abilities and wishes – has been with me all my life. In Vienna, the second characteristic was also there – “I received according to my needs”, I had everything I needed. That is why I recalled the concept of communism.”